Serat Wulangreh Pupuh Kinanthi

Serat Wulangreh mligine pupuh Kinanthi, isine bab cara srawung utawa milih kanca. Kanca kang becik lan kanca kang ala kang migunani marang manungsa saengga manungsa bisa mbedakake prakara kang ala lan becik. Manawa manungsa anggone milih kanca sembarangan, prasasat bakal rugi tembe mburine. Ing serat iki, diandharke, kanca bisa nggawa berkah bisa uga nggawa cilaka. Manawa cilaka bakal awake dhewe sing rugi. Manawa rugi bakal neangsa salawase urip. Mumpung kabeh iki during kelakon, mulane tansah ngati-ati lan waspada. Sakliyane kuwi ing pupuh Kinanthi ing serat Wulangreh uga ana pitutur kanggo wong enom.  Pituture yaiku wong enom kudu ngajeni marang wong tuwa.

Pupuh kinanthi duweni watak utawa sipat seneng, asih, lan tresna. Pupuh iki cocog kanggo maringi gambaran utawa kahanan kang samesthine dumadi ing tengahing bebrayan agung. Bisa uga maringi gambaran samubarang kang lucu, tresna sajroning ati. Pupuh iki kalebu pupuh angka loro sajroning Serat Wulangreh. \

Paugeran Pupuh kinanthi

1.     Guru gatra : 6 gatra

2.     Guru wilangan : 8, 8, 8, 8, 8, 8

3.     Guru lagu : u, i, a, i, a, i

Gancaran Serat Wulangreh Pupuh Kinanthi pada

1.     

Padha gulangen ing kalbu

Ing sasmita amrih lantip

Aja pijer mangan nendra

Kaprawiran den kaesthi

Pesunen sariranira

Sudanen dhahar lan guling

: Kulinakna ngasah kalbu (ati)

: Supaya pikiranmu landhep

: Aja mung seneng mangan turu

: Sifat kasatriyan dadi tuladha

: Latihen awakmu tenanan

: Kurangana mangan lan turu

 

Kulinakna ngasah ati kanthi cara sinau tindak tanduk lan solah basa kang becik, supaya pikiranmu pinter, trampil lan landhep. Aja mung seneng mangan karo turu, sokur-sokur bisa neladhani watak kesatriya lan kepahlawanan kang sejati. Kanggo nggayuh pajangka kasebut, mulane kurangana anggonmu mangan lan turu, tegese kerep nglakoni ‘pasa’ yaiku meper jiwa lan raga, aja nganti diumbar.

 

2.     

Dadiya lakunireku

Cegah dhahar lawan guling

Lawan aja asukan-sukan

Aganggoa sawatawis

Ala watake wong suka

Nyuda prayitnaning batin

: Dadekna lakumu (kebiasaan)

: Aja mangan lan turu

: Lan aja seneng-seneng

: Yen klamben sakperlune

: Eleke watak wong sing seneng seneng-seneng

: Ngurangi landhepe ati

 

Dadekna lelakon kang becik kasebut minangka ‘laku’ kanthi cara akeh tirakate/ prihatine. Aja mung ngakehake mangan karo turu, aja seneng tumindak boros (ngebreh, keladuk) prayoga gemi setiti. Amarga wong kang seneng ngebeh, keladuk, batine ora landhep/tanggap marang kahanan sakiwa tengene (mati rasa)

 

3.     

Yen wus tinitha wong agung

Aja sira umunggung dhiri

Aja raket lan wong ala

Kang ala lakunireku

Nora wurung ngajak-ajak

Satemah anenulari

: Yen kowe dititahake dadi wong gedhe (panguwasa)

: aja banjur umuk (sombong)

: aja cedhak - cedhak karo wong ala

: sing elek tumindake

: jalaran ora wurung

: bakal nulari

 

Upama sliramu dadi penggedhe, panguwasa, aja gumedhe, aja angkuh, aja adigung. Aja seneng nyedhaki wong kang kalakuane/tingkah laku lan solah bawane ala, amarga suwe-suwe watak kang kaya mangkon bisa nular marang kowe.

 

4.     

Nadyan asor wijilipun

Yen kelakuane becik

Utawa sugih carita

Carita kang dadi misil

Iku pantes raketana

Darapon mundhak kang budi

: Senajan saka trah ngisor

:  nanging tumindake apik

: Utawa duwe akeh cerita

: cerita sing isine tuladha

: wong ngono kuwi patut disrawungi/ dicedhaki

: Supaya nambah bebudenmu.

 

 

Senajan saka trah utawa keturunan wong sekeng, kere, miskin, pidak pedarakan, nanging yen pituture luhur, migunani, dheweke patut disrawungi lan dienggo pituture. Mangkono iku bakal bisa nambah paseduluran lan bebudenmu.

SUMBER

Priyantono dan Sawukir. 2019. Mandiri Basa Jawa kanggo SMP/MTs Kelas VIII. Jakarta: PT Gelora Aksara Pratama.

Sumarlam dan Ersyani Siti Suryani. 2015. Widya Adi Basa Jawa kangge Kelas VIII SMP/ SMPLB/ MTs. Solo: PT Tiga Serangkai Pustaka Mandiri. 

Komentar

Postingan populer dari blog ini

Laire Raden Rama Wijaya

PARAMASASTRA : TEMBUNG LINGGA LAN ANDHAHAN

Serat Wulangreh Pupuh Sinom